417
0

Deprem Vergileri Nereye Gider?Deprem Vergisini Fon Sistemine Çevirmek Faydalı Olur Mu?

Halktan toplanan deprem vergilerinin depremde zarar görenler için kullanılması mümkün değil mi? Tabi mümkün. Bunun yolu ise özel iletişim vergisini genel bütçeye gelir kaydedilen bir vergi türü olmaktan çıkarıp bir “fona” dönüştürmek olabilir mi?

Deprem Vergileri Nereye Gider?Deprem Vergisini Fon Sistemine Çevirmek Faydalı Olur Mu?
Yazar: Nil Karan

Yayınlanma: 8 Şubat 2023 13:42

Güncellenme: 22 Mayıs 2024 06:02

Deprem Vergisi Nedir, Deprem Vergileri Nereye Gidiyor?

17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremleri sonrasında bariz bir sorun haline gelen bütçe açığı problemlerini çözmek noktasında çeşitli düzenlemeler yapıldı. 26 Kasım 1999 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4481 sayılı “17.8.1999 ve 12.11.1999 Tarihlerinde Marmara Bölgesi ve Civarında Meydana Gelen Depremin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpları Gidermek Amacıyla Bazı Mükellefiyetler İhdası ve Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile yeni vergiler eklenerek çözüm arandı. Halka ek gelir, ek kurumlar, ek emlak, ek motorlu taşıtlar ve özel işlem vergisi gibi yeni vergiler getirildi. Bunlar içinde “elektronik haberleşme vergisi” olarak da bilinen özel iletişim vergisi halk arasında “deprem vergisi” adıyla bilinir hale geldi. Geçici bir süre getirilen özel iletişim vergisi 31.07.2004 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 5228 sayılı “Bazı Kanunlarda ve 178 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile 6102 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 39’uncu maddesine eklenerek kalıcı hale geldi ve sürekli ödenen bir vergiye dönüştürüldü.

Özel iletişim vergisi ilk etapta bir yıllığına getirildi fakat bugün itibarıyla 20 yıldır devamlı surette halktan tahsil ediliyor. En yüksek tahsilat 4.990.373.000 TL ile 2016 yılında gerçekleştirilen bu vergi gelirinin tamamı hazineye doğrudan gelir olarak girmektedir.
Bu vergi, cep telefonu ve sabit telefon faturaları, dijital ve kablolu TV yayınları ve internet hizmeti faturalarından yüzde 7.5 oranında tahsil edilir. Alınan bu hizmetler karşılığında hesaplanan faturalarla birlikte tahsil edilen bu vergi, hizmeti sağlayan tarafından vergi dairesine ödenmektedir.

Herkesin bildiği gibi 01.01.2006 tarihinde uygulamaya geçen 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu devletin bütçesinin nasıl yapılması gerektiğini, hangi kurallar kapsamında hazırlanacağını, kamu kurum ve kuruluşlarının listesini, harcama esaslarını ve uygulamayı içeren oldukça önemli bir kanundur. 5018 sayılı kanun, uzun yıllar kullanılan 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun yerine yürürlüğüe konulmuştur.

5018 sayılın Kanun’un 13/g maddesinde “Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır.” İlkesi mevcuttur. Bu madde, maliye yazınında “adem-i tahsis” ilkesi olarak da bilinir. Genel bütçeye doğrudan gelir kaydedilen bu vergiler hazinenin havuzuna aktarılır ve yine bu vergiler toplandığı yer ya da konusu önemli olmaksızın “bütçe Kanunu’nun izin verdiği ölçüde her türlü kamu hizmeti için harcanabilmektedir. Yani İstanbul’da yaşayanların tükettikleri sigaradan alınan KDV, Samsun-Ordu otoyolunun yapımı için harcanabilmektedir. Bu vergi gelirinin, illa İstanbul’da yaşayan sigara tüketicileri için harcanacağı demek değildir elbette. Adem-i tahsis ilkesi özünde, verginin toplandığı yer ya da konusu için doğrudan harcanmaması gerektiğini ortaya koyan kesin bir kuraldır.
Tam olarak bu noktada genel bütçeye gelir olarak giren ve depremin hasarını onarmak amacıyla getirilen özel iletişim vergisinin de sadece deprem için kullanılması 5018 sayılı Kanun’un 13/g maddesi uyarınca mümkün olmaktan çıkmıştır. Bu durum genel bütçeye gelir kaydedilen diğer vergiler için de geçerlidir. Hatta İslami basında; bir dönem alkol için ödenen vergilerin hazineye girdiğini ve diğer “helal ürünlerden” alınan vergilerle karıştığını ve bu vergilerle de dini yerlere (imamın maaşı gibi) harcama yapıldığı yönünde haberler yayınlayarak bu ilkenin kaldırılması gerektiği yönünde sıklıkla baskı yapılmıştı.
2011 yılında dönemin Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e Van depreminin ardından “1999 depreminden sonra çıkarılan vergiler neticesinde yaklaşık 46 ila 48 milyar liralık gelir elde edildiği ve bu vergilerin nereye harcandığı” sorusu yöneltilmişti. Şimşek, “toplanan vergilerin sağlık, eğitim, duble yollar gibi 74 milyonun ihtiyacını karşılamak için kullanıldığını, uluslararası vergi uygulamalarında da tek bir harcama için vergi toplanması mantığının doğru bulunmadığını” belirtmişti.