Afganistan’ın Yeni Ceza Kanunu Tartışılıyor: İnsan Hakları İddiaları Gündemde

Afganistan’da Taliban yönetimi tarafından açıklanan yeni ceza kanunu, hem ülke içinde hem de uluslararası arenada yoğun eleştirilere yol açtı. Yeni yasa tasarısı, özellikle insan hakları ve temel özgürlüklere ilişkin hükümleriyle dikkat çekiyor. Kamuoyunda “kölelik”, “yasaklar” ve “şiddetin normalleşmesi” gibi ifadelerle tartışılan kanunla ilgili resmi ve iddia edilen maddeler aşağıda ayrıntılarıyla yer alıyor.

Taliban’ın Yeni Ceza Kanunu Neleri Kapsıyor?

Taliban tarafından yayımlanan hukuk metni, eski Afgan hukuki sisteminden farklı olarak daha katı ve baskıcı hükümleri içeriyor. Yeni kanun, yaptırımlar, suç tanımları ve ceza infaz mekanizmalarında önemli değişiklikler getiriyor.

1. Kölelik İddiası

Bazı uluslararası haber kaynaklarında, yeni kanunun “kölelik” uygulamalarını dolaylı biçimde desteklediği ifade ediliyor. İnsan hakları örgütleri, yasa taslağında toplumun bazı kesimlerini ayrımcılığa açık şekilde sınıflandıran ifadeler bulunduğunu savunuyor. Bu yorumlar, kanunun modern anlamda köleliği yasallaştırdığı şeklinde yanlış anlaşılmalara yol açabiliyor.
Ancak uzmanlar, kullanılan ifadelerin uluslararası kölelik tanımını doğrudan karşılamadığını, fakat kapsamlı ayrımcılık ve özgürlük kısıtlamalarına zemin hazırladığını belirtiyor.

2. Muhaliflere Yönelik Cezalar

Yeni ceza kanunu, rejime muhalefet eden veya sisteme karşı çıkma niyeti taşıyan kişiler için ağır yaptırımlar öngördüğü eleştirisiyle gündeme geldi. Uluslararası insan hakları grupları, bu düzenlemenin düşünce ve ifade özgürlüğünü baskı altına alabileceğini ifade ediyor.

3. Çocukların Korunması ve Cinsel Şiddet

Bazı medya organlarında, kanun tasarısının, çocuk istismarını cezalandırma kapsamını daralttığına yönelik iddialar yer aldı. Çocuklara yönelik cinsel şiddet ve istismar gibi suçların, uluslararası normlara göre korunması gerektiği bilinirken, yeni yasa metnindeki hükümler eleştiri konusu oldu.
Bu iddialar, çocuğa yönelik şiddetin suç kapsamı dışında bırakıldığı yorumuyla yayılsa da, metnin orijinal hali üzerinden resmî teyit edilen bir açık hüküm bulunmuyor. Fakat uzmanlar, yasa metninin çocuk hakları açısından ciddi riskler taşıdığına dikkat çekiyor.

4. Kadın Hakları ve Aile İlişkileri

Yeni ceza kanunu, kadınların sosyal yaşamını ciddi ölçüde kısıtlayabilecek hükümler içerdiği yönünde eleştirilerle gündeme geldi. Özellikle:

• Kadınların eşlerinden habersiz aile ziyaretleri yapmasının cezalandırılması,

• Kadınların hareket ve iletişim özgürlüğünün kısıtlanması

gibi maddeler, insan hakları savunucuları tarafından kadına yönelik ayrımcılık riski taşıdığı gerekçesiyle eleştirilmekte.

5. Kadına Yönelik Şiddet Suçlamalarının Kapsamı

Afganistan’ın yeni ceza kanunu, bazı hafif fiziksel şiddet türlerini ceza kapsamının dışında bıraktığı veya ağır yaptırımlar uygulamadığı eleştirilerine hedef oldu. Bu durum, kadın ve savunmasız gruplara yönelik şiddetle mücadelede uluslararası standartların gerisine düşüldüğü yönünde yorumlandı.

6. Sosyal Davranışlara Yönelik Yasaklar

Bazı raporlar, yeni kanunun, dans etmek veya dans izlemek gibi sosyal davranışları da kapsayan belirsiz suç tanımlarına yer verdiğini öne sürüyor. Bu tip düzenlemelerin, halkın kültürel ve sosyal yaşantısına müdahale edebileceği belirtiliyor.

Uzmanlar Ne Diyor?

Uluslararası hukuk ve insan hakları uzmanları, Afganistan’daki bu yeni ceza kanunu tasarısının:

• İfade özgürlüğü ve bireysel hakları ciddi şekilde sınırlayabileceğini

• Kadın ve çocuk hakları açısından riskler taşıdığını

• Uluslararası standartlarla örtüşmediğini

vurguluyor.

Kanun ve Uluslararası Tepkiler

Şu ana kadar Taliban yönetimi tarafından, insan hakları örgütlerinin eleştirilerine yönelik kapsamlı bir açıklama yapılmadı. Birleşmiş Milletler ve farklı sivil toplum kuruluşları da, yasa tasarısının gözden geçirilmesi gerektiğini savunuyor.

Sonuç: Ne Doğru Ne Yanlış?

Taliban yeni bir ceza kanunu ilan etti.
Bazı eleştiriler doğru hukuki zeminden çıkmış, iddialar abartı içerebiliyor.
“Kölelik veya çocuk istismarının açıkça yasallaştırıldığı” gibi ifadeler, resmî metinde doğrudan yer almıyor ama kanun birçok hak örgütü tarafından tehlikeli bulunuyor.