Beşparmak Dağları'nda yeni bitki türü keşfedildi: Latmos Taşkıranı

Aydın'ın Söke ilçesindeki Beşparmak Dağları'nda bilim dünyası için yeni bir bitki türü keşfedildi. Yalnızca Latmos Dağları'nda yetiştiği belirlenen yeni türe “Latmos taşkıranı” adı verilirken, dar yayılışı ve habitatındaki bozulma nedeniyle tür “Kritik Tehlikede” kategorisinde değerlendirildi.

Aydın'ın Söke ilçesinde bulunan Beşparmak Dağları, bilim dünyası açısından önemli bir keşfe daha sahne oldu. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile ekibi, bölgede daha önce bilimsel olarak tanımlanmamış yeni bir taşkıran türü keşfetti.

Bilimsel adı Saxifraga alpsengulii olarak belirlenen yeni türe Türkçe olarak “Latmos taşkıranı” adı önerildi.

Yeni bitkinin yalnızca Latmos Dağları'nda ve oldukça sınırlı bir bölgede yaşadığı tespit edildi.

Latmos taşkıranı ilk kez 2023'te fark edildi

Yeni türün hikayesi 2023 yılında başladı.

Hekim ve amatör botanikçi Dr. Türker Şengül, Latmos Dağları'nda yaptığı gözlemler sırasında gölgeli granit kaya oyuklarında dikkat çekici bir bitki fark etti.

Şengül, bitkinin fotoğraflarını Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile paylaştı. Yapılan ilk incelemelerde bitkinin bilinen taşkıran türlerinden farklı olabileceği değerlendirildi.

Bunun üzerine bölgede daha kapsamlı araştırma yapılmasına karar verildi.

2025'te yeni tür olduğu kesinleşti

Araştırmacılar 2025 yılında Latmos'ta arazi çalışmaları gerçekleştirdi. Bölgede toplanan örnekler, taşkıranın yakın akraba türleriyle ayrıntılı şekilde karşılaştırıldı.

Yapılan çalışmalar sonucunda bitkinin, bilim dünyası için yeni bir tür olduğu ortaya konuldu.

Yeni türün bilimsel makalesi Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile doktora öğrencisi Aşkın Öykü Çimen tarafından hazırlandı. Türün bilimsel çizimleri ise bitki ressamı Hazelnas Varol tarafından gerçekleştirildi.

Yeni bitkinin adı neden Saxifraga alpsengulii?

Yeni keşfedilen türün bilimsel adı, bitkiyi ilk fark eden Dr. Türker Şengül'ün oğlu Alp Şengül'e ithafen Saxifraga alpsengulii olarak belirlendi.

Türün Türkçe adı ise Latmos taşkıranı olarak önerildi.

Bu nedenle yeni bitkinin hem bilimsel adı hem de Türkçe adı keşfin yapıldığı Latmos bölgesiyle bağlantılı.

Latmos taşkıranı nerede yetişiyor?

Araştırmalara göre Latmos taşkıranı oldukça özel bir yaşam alanına sahip.

Bitki;

• nemli granit kaya çatlaklarında,
• gölgeli kaya oyuklarında,
• küçük mağara girişlerinde

yetişiyor.

Çiçeklerinin renkleri de dikkat çekiyor. Türün çiçeklerinin beyazdan parlak altın sarısına kadar değişebildiği, çiçeklerin alt bölümlerinde ise pembe ve lila tonlarının görülebildiği belirtildi.

Bu özellikleriyle yeni tür, Latmos'un kendine özgü doğal ortamına uyum sağlamış bitkiler arasında yer alıyor.

Türkiye'deki taşkıran türü sayısı 25'e yükseldi

Taşkıranlar olarak bilinen Saxifraga cinsinin dünya genelinde yaklaşık 490 türle temsil edildiği belirtildi.

Latmos taşkıranının keşfiyle birlikte Türkiye'de bilinen Saxifraga sayısı 25 taksona yükseldi.

Bu türlerden 5'inin Türkiye'ye endemik olduğu belirtilirken, Latmos taşkıranının çok daha dar bir yayılışa sahip olduğu kaydedildi.

Yeni tür şu anda yalnızca Latmos Dağları'nda biliniyor.

Latmos taşkıranı neden kritik tehlikede?

Yeni keşfedilen bitki türünün en dikkat çekici özelliklerinden biri de karşı karşıya olduğu tehdit.

Latmos taşkıranının yaşam alanının son derece sınırlı olması ve habitatındaki bozulma nedeniyle türün “Kritik Tehlikede” (CR) kategorisinde değerlendirilmesine karar verildi.

Yani bilim insanları için keşif kadar önemli olan konu, türün yaşam alanının korunması.

Beşparmak Dağları'ndaki madencilik faaliyetleri tehdit oluşturuyor

Prof. Dr. Hasan Yıldırım, yeni türün keşfinin Latmos'un biyolojik çeşitliliğinin henüz tamamen ortaya çıkarılmadığını gösterdiğine dikkat çekti.

Beşparmak Dağları yalnızca doğal güzellikleriyle değil, aynı zamanda kültürel mirasıyla da dikkat çekiyor.

Ancak bölgedeki doğal ve kültürel mirasın uzun yıllardır devam eden madencilik faaliyetleri nedeniyle tehdit altında olduğu belirtildi.

Latmos taşkıranının yalnızca sınırlı bir bölgede bulunması, habitatın korunmasını türün geleceği açısından daha da önemli hale getiriyor.