Erzurum’un Ayasofyası Fetih Camii’nde Hazreti İsa freski ortaya çıktı

Erzurum’un Yakutiye ilçesinde halk arasında “Erzurum’un Ayasofyası” olarak anılan Fetih Camii, tamamlanan restorasyon çalışmalarının ardından yeniden ibadete ve ziyarete açıldı.

Demirciler Çarşısı'nda bulunan tarihi yapının restorasyonu sırasında, 1997 yılında camiye dönüştürülmesinin ardından üzeri kapatılan Hazreti İsa freski de yeniden ortaya çıkarıldı.

Freskte, Hristiyan sanatında “Pantokrator” olarak adlandırılan Hazreti İsa tasviri ile dört İncil yazarı Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'nın betimleri bulunuyor.

Fetih Camii'ndeki Hazreti İsa freski nedir?

Restorasyon sırasında ortaya çıkarılan fresk, yapının orta nefinin üst örtüsünün merkezinde bulunuyor.

Sanat tarihçisi Doç. Dr. Demet Okuyucu'nun verdiği bilgilere göre freskte Pantokrator olarak adlandırılan Hazreti İsa tam boy olarak betimleniyor. İsa tasvirinin çevresinde ise dört İncil yazarı olan Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'nın betimleri yer alıyor.

“Pantokrator” kelimesi “Evrenin Hakimi” anlamına geliyor.

Fresk, yaş sıva üzerine kök boyalarla yapılan duvar resimleri için kullanılan bir sanat tekniğini ifade ediyor.

Hazreti İsa freski neden yıllarca gizli kaldı?

Fetih Camii'nin 1997 yılında cami olarak ibadete açılması sırasında tarihi freskin üzerinin kapatıldığı belirtildi.

Restorasyon çalışmaları sırasında yapılan müdahalelerle bu bölüm yeniden açıldı ve fresk gün yüzüne çıkarıldı.

Uzman restoratörlerin yaklaşık 5,5 ay süren çalışması sonucunda tarihi duvar resmi koruma altına alındı.

Bugün fresk, camide namaz vakitlerinde özel bir perde sistemiyle kapatılıyor. İbadet saatleri dışında ise perde açılarak ziyaretçilerin tarihi eseri görmesine imkan sağlanıyor.

Fetih Camii'nin tarihi

Erzurum'daki Fetih Camii'nin geçmişi 19. yüzyıla uzanıyor.

Doğu-batı doğrultusunda uzanan ve üç nefli bazilikal plana sahip yapı, 1850'li yıllarda Rum Ortodoks kilisesi olarak inşa edildi.

Tarihi yapı, 10 Haziran 1977 tarihinde Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu kararıyla tescil edilerek koruma altına alındı.

Uzun süre atıl durumda kalan yapı, 1997 yılında cami olarak ibadete açıldı ve Fetih Camii adını aldı.

Bugün yapı, geçmişten taşıdığı kilise mimarisi ile cami olarak kullanılan bölümleri aynı bünyede barındırması nedeniyle Erzurum'un dikkat çeken tarihi yapıları arasında bulunuyor.

Erzurum'un Ayasofyası neden deniliyor?

Fetih Camii'nin halk arasında “Erzurum'un Ayasofyası” şeklinde anılmasının temelinde yapının çok katmanlı tarihi ve mimari özellikleri bulunuyor.

Tarihi yapı ilk olarak kilise olarak inşa edildi, daha sonra cami olarak kullanılmaya başlandı. Restorasyonla birlikte özgün mimari unsurlarının önemli bölümleri de yeniden görünür hale getirildi.

Özellikle yapının merkezindeki Hazreti İsa freskinin korunması, binanın geçmişteki işlevine ilişkin önemli bir iz sunuyor.

Fetih Camii'nde restorasyon ne zaman başladı?

Fetih Camii'ndeki kapsamlı restorasyon çalışmaları 2024 yılında başladı.

Çalışmalar kapsamında yapının deprem güçlendirmesi yapıldı, drenaj sistemi yenilendi ve ihtiyaç duyulan taşlar değiştirildi.

Temel ve tonozlarda da onarımlar gerçekleştirildi.

Restorasyon sırasında yapılan sıva raspalarında yapının özgün mimarisine ilişkin yeni izlere ulaşıldı. Kadınlar mahfiline açılan iki tarihi giriş kapısı ve bu kapılara ait geçiş yolları da ortaya çıkarılarak özgün durumuna kavuşturuldu.

Restorasyon çalışmaları 2026 yılında tamamlandı.

Fetih Camii'nin minberi de dikkat çekiyor

Tarihi yapının dikkat çeken unsurlarından biri yalnızca Hazreti İsa freski değil.

Fetih Camii'nde yekpare camdan oyularak hazırlanan özel bir minber bulunuyor.

Camide ayrıca mihrap ve vaaz kürsüsü gibi İslami ibadet yapılarında bulunan bölümler de yer alıyor.

Yapının batı cephesinin üst kısmında geçmişte basit bir çan kulesinin bulunduğu, ancak bu bölümün günümüze ulaşmadığı aktarılıyor.

Fetih Camii'nin minaresinin bulunmaması da yapıyı klasik cami mimarisinden ayıran özelliklerden biri.

Hazreti İsa freski namaz sırasında neden kapatılıyor?

Tarihi freskin korunması ve ibadet alanının kullanımına uygunluk açısından camide özel bir perde sistemi kullanılıyor.

Namaz vakitlerinde fresk perdeyle kapatılırken, ibadet saatleri dışında perde açılıyor ve camiyi ziyaret edenler tarihi duvar resmini görebiliyor.

Böylece yapının hem cami olarak ibadet işlevi hem de tarihi ve kültürel miras niteliği korunmaya çalışılıyor