Ani'de dikkat çeken Selçuklu keşfi: Taşın üzerinde “Hz. Muhammed” ismi 6 kez tekrarlandı

Kars'ın tarihi Ani Ören Yeri'nde devam eden arkeolojik kazılarda, üzerinde kûfi hatla “Hz. Muhammed” isminin altı kez tekrarlandığı bezemeli bir Selçuklu taşı bulundu. 51'e 21 santimetre ölçülerindeki taşın bir Selçuklu kümbetine ait mimari parça olduğu değerlendiriliyor.

Kars'taki Ani Ören Yeri'nde sürdürülen arkeolojik kazılar, Selçuklu dönemine ilişkin dikkat çekici bir buluntuyu daha gün yüzüne çıkardı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un açıkladığı keşfe göre, Selçuklu Mezarlığı'nda üzerinde “Hz. Muhammed” isminin altı kez tekrarlandığı bezemeli bir taş bulundu.

2021 yılından bu yana Selçuklu Mezarlığı'nda devam eden kazılar sırasında ortaya çıkarılan eserin, üzerindeki yazı ve süsleme özellikleri nedeniyle bölgenin Türk-İslam tarihi açısından önemli bilgiler taşıdığı değerlendiriliyor.

Ani'de bulunan Selçuklu taşının üzerinde ne yazıyor?

Yaklaşık 51 x 21 santimetre ölçülerindeki taşın merkezinde sekiz köşeli yıldız biçiminde bir motif yer alıyor. Bu motifin çevresindeki yazı kuşağında ise kûfi hat kullanıldığı görülüyor.

Uzmanların değerlendirmesine göre, taşın tamamı günümüze ulaşmadı. Eserin yaklaşık yarısının korunabilmesi nedeniyle “Hz. Muhammed” ifadesinin bugün yalnızca üç tekrarı görülebiliyor. Ancak yazı düzeninden hareketle ismin taş üzerinde toplam altı kez tekrarlandığı belirlendi.

Taşın kabartma tekniğiyle hazırlanmış olması da, eserin mimari bir yapının parçası olduğuna ilişkin değerlendirmeleri güçlendiriyor.

Taşın bir Selçuklu kümbetine ait olduğu değerlendiriliyor

Kazı ekibinin değerlendirmelerine göre; söz konusu bezemeli taşın, Ani'deki Selçuklu Mezarlığı'nda bulunan kümbetlerden birine ait olması muhtemel.

Buluntunun yalnızca estetik özellikleri değil, üzerinde yer alan dini ifade nedeniyle de önemli olduğu belirtiliyor. Taş, Selçuklu döneminde dini motiflerin mezarlık ve anıt mimarisinde nasıl kullanıldığı konusunda yeni bilgiler sunuyor.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, eseri Mevlid Kandili dolayısıyla yaptığı paylaşımda duyurdu. Ersoy, taşın üzerindeki yazının ve motifin, Selçuklu döneminin kültürel ve inanç dünyasına ışık tuttuğuna dikkat çekti.

Selçuklu taşındaki motiflerin benzerleri Anadolu'da da var

Ani'deki yeni keşifte kullanılan süsleme ve yazı anlayışının Anadolu'nun farklı bölgelerindeki Selçuklu eserlerinde de benzer örnekleri bulunuyor.

Bu kapsamda 1191 tarihli Mama Hatun Kümbeti, Malatya Ulu Camii, Beyşehir Eşrefoğlu Camii ve Konya Tahir ile Zühre Mescidi gibi yapılardaki bezemeler dikkat çekiyor.

Bu benzerlikler, Ani'de bulunan taşın Selçuklu dönemi sanat ve mimari geleneği içerisindeki yerinin anlaşılması açısından önem taşıyor.

Ani neden önemli?

Kars'ın Arpaçay ilçesi yakınlarında, Türkiye-Ermenistan sınırında bulunan Ani, farklı medeniyetlerin izlerini bir arada taşıyan önemli tarihi alanlardan biri.

Sultan Alparslan'ın 1064 yılında Ani'yi fethetmesinin ardından şehir, Anadolu'daki Türk-İslam tarihinin önemli merkezlerinden biri haline geldi. Bölgede yürütülen arkeolojik çalışmalar ise Selçuklu dönemine ait yapıların ve eserlerin daha ayrıntılı biçimde ortaya çıkarılmasını sağlıyor.

Ani Arkeolojik Alanı, sahip olduğu tarihi ve kültürel değer nedeniyle 2016 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edildi.

Ani kazılarında yeni buluntular bekleniyor

Selçuklu Mezarlığı'nda 2021'den bu yana devam eden kazılar, Ani'nin Türk-İslam dönemine ilişkin yeni bulgular ortaya çıkarıyor.

Son bulunan ve üzerinde “Hz. Muhammed” isminin altı kez tekrarlandığı belirtilen taş, özellikle üzerindeki kûfi yazı ve sekiz köşeli yıldız motifiyle dikkat çekiyor. Eserin hangi yapının hangi bölümünden söküldüğünün kesin olarak belirlenmesi için kazı ve inceleme çalışmalarının sürdürülmesi bekleniyor.

Bu keşif, Ani'nin yalnızca mimari yapılarıyla değil, Selçuklu döneminin inanç, sanat ve mezarlık kültürüne ilişkin taşıdığı izlerle de araştırmacılar için önemli bir merkez olduğunu bir kez daha ortaya koydu.