Mars’ın altında şaşırtan keşif! Güney yarım küre 400 dereceye kadar daha sıcak

Mars’ın iç yapısına ilişkin yeni araştırma, Kızıl Gezegen’in güney yarım küresinin derinliklerinin kuzeye kıyasla 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak olabileceğini ortaya koydu. Bilim insanlarına göre, güneydeki mantonun bazı bölümleri kısmen erimiş halde bulunabilir.

Mars’ın iç yapısında dev sıcaklık farkı

Mars hakkında yıllardır yapılan araştırmalar, gezegenin kuzeyi ile güneyi arasında yüzey açısından büyük farklılıklar bulunduğunu gösteriyordu. Kuzey yarım küre daha alçak ve düz ovalardan oluşurken, güney yarım küre daha yüksek, engebeli ve yoğun kraterli bir yapıya sahip.

Ancak yeni çalışma, bu farklılığın yalnızca yüzeyle sınırlı olmadığını ortaya koydu.

California Teknoloji Enstitüsü ve Arizona Üniversitesi öncülüğündeki araştırmacılar, Mars’ın güneyindeki mantonun kuzey yarım kürenin altındaki mantoya göre yaklaşık 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak olabileceğini hesapladı. Bulgular, güneydeki bazı bölgelerin kısmen erimiş durumda bulunabileceğine işaret ediyor.

Bilim insanları Mars’ın sıcaklığını nasıl ölçtü?

Araştırmanın en dikkat çekici taraflarından biri, ölçümlerin doğrudan Mars’ın derinliklerine gönderilen bir cihazla yapılmamış olması.

Bilim insanları NASA’nın yıllar boyunca Mars çevresinde görev yapan Mars Global Surveyor, Mars Odyssey ve Mars Reconnaissance Orbiter uzay araçlarından elde edilen yer çekimi verilerini kullandı.

Araştırma ekibi, Mars’ın Güneş’in çekim etkisi altında nasıl çok küçük ölçekte şekil değiştirdiğini inceleyen bir yöntemden yararlandı. Bu değişimler, gezegenin içindeki kayaların ne kadar sert veya esnek olduğunu ortaya koyuyor.

Daha sıcak kayaçların daha kolay şekil değiştirmesi sayesinde araştırmacılar Mars’ın iç sıcaklığına ilişkin üç boyutlu bir model oluşturabildi.

Mars’ın güneyinde kısmen erimiş yapı olabilir

Çalışmanın başyazarı Alexander Berne ve ekibine göre elde edilen veriler, güney yarım küredeki mantonun kuzeye göre önemli ölçüde daha sıcak olduğunu gösteriyor.

Araştırmada, mantonun mekanik özelliklerindeki kuzey-güney farkının yüzde 20’yi aşabileceği ve bunun 200-400 derecelik sıcaklık anomalisiyle açıklanabileceği belirtildi.

Bu sıcaklık farkının yeterince yüksek olması nedeniyle güney mantosunun bazı bölümlerinin tamamen katı değil, kısmen erimiş halde bulunması ihtimali üzerinde duruluyor.

Mars’ın iki yarısı neden bu kadar farklı?

Bilim dünyasının uzun süredir yanıt aradığı sorulardan biri de Mars’ın kuzeyi ile güneyi arasındaki büyük jeolojik farkın nasıl oluştuğu.

Yeni çalışma bu konuda birkaç olası açıklamayı gündeme getiriyor.

Araştırmacılara göre, farklılığın nedeni Mars’ın geçmişinde yaşanan dev bir gök taşı çarpması, gezegen mantosundaki uzun süreli hareketler veya güney yarım küredeki kalın kabuğun milyarlarca yıl boyunca ısıyı içeride tutması olabilir.

Özellikle güneydeki kabuğun daha kalın olması, mantodan gelen ısının uzaya kaçmasını zorlaştırmış olabilir.

Mars’ta geçmişte su var mıydı?

Araştırmanın bir başka önemli sonucu ise Mars’ın geçmişteki su tarihine ilişkin.

Mars’ın kuzey yarım küresindeki düzlüklerin milyarlarca yıl önce büyük miktarda sıvı suya, hatta geniş bir okyanusa ev sahipliği yapmış olabileceğine ilişkin uzun süredir çeşitli bilimsel modeller bulunuyor.

Araştırmacılar, gezegenin içindeki bu sıcaklık dengesizliğinin Mars’ın volkanik faaliyetlerini, yüzey şekillerini ve suyun zaman içindeki davranışını etkilemiş olabileceğini değerlendiriyor.

InSight’ın ölçümleri de açıklanabilir

Yeni model, NASA’nın InSight uzay aracının daha önce Mars’ta kaydettiği bazı sismik ölçümlere de açıklama getirebilir.

Araştırmacılar, güneyde daha sıcak ve daha yumuşak bir mantonun bulunmasının sismik dalgaların gezegen içinde farklı biçimde yayılmasına neden olabileceğini belirtiyor. Aynı yapı, Mars’ın güney yarım küresinde gözlenen bazı manyetik farklılıkların anlaşılmasına da yardımcı olabilir.

Mars’ın içi sanıldığı kadar homojen değil

Yeni araştırma aslında gezegen bilimi açısından daha geniş bir sonucu da gündeme taşıyor.

Gezegenlerin iç yapısını açıklayan modellerde çoğu zaman aynı derinlikte benzer sıcaklık ve bileşimin bulunduğu varsayılıyor. Ancak Mars bulguları, gezegenlerin içlerinin küresel ve kusursuz biçimde simetrik olmayabileceğini gösteriyor.

Bu da yalnızca Mars’ın değil, diğer kayalık gezegenlerin oluşum ve evrim modellerinin yeniden değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.