Türkiye’nin ilk kadın muhtarı sanılandan 20 yıl önce görev yaptı! Raziye Akyol’un adı caddeye verildi

Türkiye’nin seçimle göreve gelen ilk kadın muhtarı olarak Gül Esin biliniyor. Ancak Muğla’nın Menteşe ilçesine bağlı Akçaova Mahallesi’ndeki yerel kayıtlar, Raziye Akyol’un kadınlara muhtarlıkta seçme ve seçilme hakkı tanınmasından yaklaşık 20 yıl önce, 1913’te muhtarlık görevine başladığını gösteriyor. Akyol’un adı şimdi yıllarca görev yaptığı mahallede bir caddeye verildi.

Raziye Akyol kimdir?

Muğla’nın Menteşe ilçesine bağlı Akçaova Mahallesi’nde bulunan muhtarlık binasındaki kayıtlar, Raziye Akyol’un mahallenin ilk muhtarı olduğunu ortaya koyuyor.

İHA kaynaklı güncel haberlerde Akyol’un 1913-1923 yılları arasında 10 yıl görev yaptığı belirtiliyor. Ancak muhtarlık binasındaki panoda görev süresinin 1913-1933 olarak yer aldığı da aktarılıyor. Bu nedenle görev süresine ilişkin yerel kayıtlarda dahi iki farklı tarih bulunuyor.

Bu ayrıntı önemli; haberde 1913 başlangıç tarihini güçlü biçimde kullanabiliriz ama “10 yıl mı, 20 yıl mı?” meselesini kesinleştirmeden vermek gerekir.

Kadınların seçme ve seçilme hakkından yıllar önce muhtarlık yaptı

Raziye Akyol’un hikâyesini sıra dışı yapan en önemli nokta ise görev yaptığı dönem.

Türkiye’de kadınlara köy muhtarlığı ve ihtiyar heyetleri için seçme ve seçilme hakkı 1933 yılında tanındı. 6 Ekim 1933’te çıkarılan düzenlemenin ardından yapılan seçimlerde Gül Esin, Aydın’ın o dönem Çine’ye bağlı Demircidere köyünde muhtar seçildi ve Türkiye’nin seçimle göreve gelen ilk kadın muhtarı olarak resmi kayıtlara geçti.

Akçaova’daki kayıtlara göre ise Raziye Akyol, bundan yaklaşık 20 yıl önce, 1913’te muhtarlık yapmaya başlamıştı.

Dolayısıyla iki ismin konumu birbirinden ayrılıyor:

Gül Esin, yasal seçme-seçilme hakkının verilmesinden sonra seçimle göreve gelen ilk kadın muhtar olarak kabul ediliyor.

Raziye Akyol ise yerel kayıtlara göre Cumhuriyet’ten ve kadınlara muhtarlıkta seçilme hakkı verilmesinden önce fiilen muhtarlık yapan kadın olarak dikkat çekiyor.

Raziye Akyol nasıl muhtar oldu?

Akçaova Mahallesi Muhtarı Turan Çakı’nın aktardığına göre; Raziye Akyol, dönemin şartlarında köy işlerini yürütebilecek nitelikte bir erkek bulunmaması üzerine muhtarlık görevini üstlendi.

Yerel anlatımlarda Akyol’un varlıklı bir kadın olduğu, savaşlarda ailesini kaybeden gençlere destek olduğu, yetim çocuklarla ilgilendiği ve bazı gençlerin evlenmesine yardımcı olduğu da belirtiliyor.

Raziye Akyol'un adı Akçaova’da caddeye verildi

Raziye Akyol’un isminin yaşatılması için Akçaova Mahallesi Muhtarı Turan Çakı tarafından Menteşe Belediyesi’ne başvuruda bulunuldu.

Başvurunun kabul edilmesinin ardından Akyol’un adı, geçmişte yaşadığı eve yakın bir caddeye verildi.

Çakı, Akyol’un isminin mahallede yaşatılacak olmasından dolayı gurur ve mutluluk duyduklarını ifade etti.

Türkiye’nin ilk kadın muhtarı kim: Raziye Akyol mu, Gül Esin mi?

Resmi ve tarihsel kaynaklara göre; Gül Esin, Türkiye’nin seçimle göreve gelen ilk kadın muhtarıdır. Atatürk Ansiklopedisi, 1933’te kadınlara muhtarlık için seçme ve seçilme hakkı verilmesinin ardından Gül Esin’in yapılan seçimde göreve geldiğini kaydediyor. İçişleri Bakanlığı da Gül Esin’i “ilk kadın muhtarımız” ifadeleriyle anıyor.

Ancak Akçaova Mahallesi’ndeki yerel kayıtlar Raziye Akyol’un 1913 yılında muhtarlığa başladığını gösteriyor. Güncel haberlerde de Akyol, “Türkiye’nin ilk kadın muhtarı” veya daha ihtiyatlı biçimde “ilk kadın muhtarlarından biri” olarak tanımlanıyor.

Bu nedenle tarihsel açıdan en doğru ayrım şu:

Gül Esin: Türkiye’nin seçimle göreve gelen ilk kadın muhtarı.
Raziye Akyol: Yerel kayıtlara göre, 1913’ten itibaren fiilen muhtarlık yapan ve Gül Esin’den yaklaşık 20 yıl önce görev üstlenen kadın.