Genetiği değiştirilmiş domuz böbreğiyle 271 gün diyalize girmedi: Tıp tarihinde bir ilk

ABD'de son dönem böbrek yetmezliği yaşayan Tim Andrews, genetiği değiştirilmiş domuz böbreğiyle 271 gün boyunca diyalize ihtiyaç duymadan yaşamayı başardı. Andrews daha sonra insan donöründen böbrek nakli olan ilk domuz böbreği alıcısı oldu. Bilim insanları, vakanın organ naklindeki büyük açığı kapatabilecek yeni bir yöntemin önünü açabileceğini belirtiyor.

ABD'de gerçekleştirilen deneysel bir organ nakli, hayvanlardan insanlara organ nakli (ksenotransplantasyon) çalışmalarında yeni bir dönüm noktası oluşturdu.

Tip 2 diyabet nedeniyle son dönem böbrek yetmezliği yaşayan Tim Andrews'a Ocak 2025'te Massachusetts General Hospital'da genetiği değiştirilmiş bir domuzdan alınan böbrek nakledildi. Organ, 271 gün boyunca işlevini sürdürerek Andrews'un diyalize girmeden yaşamasını sağladı. Bu süre, yaşayan bir insanda domuz böbreği nakli sonrasında kaydedilen en uzun diyalizsiz dönem oldu.

Domuz böbreği 271 gün boyunca çalıştı

Andrews, 25 Ocak 2025'te gerçekleştirilen operasyonla genetik olarak değiştirilmiş bir domuz böbreğine kavuştu.

Daha önce böbrek yetmezliği nedeniyle düzenli olarak diyalize giren Andrews, naklin ardından 271 gün boyunca diyaliz tedavisine ihtiyaç duymadı.

Ancak zaman içerisinde nakledilen böbreğin işlevinde düşüş meydana geldi. Doktorlar, organın damarlarında gelişen hasar ve iltihabi süreç nedeniyle domuz böbreğini 23 Ekim 2025'te çıkardı. Andrews bu dönemin ardından geçici olarak yeniden diyalize girdi.

Ardından insan böbreği nakledildi

Vakanın en dikkat çekici taraflarından biri ise Andrews'un domuz böbreğinin çıkarılmasının ardından insan donöründen böbrek nakli olması.

Ocak 2026'da Andrews'a insan donöründen böbrek nakledildi ve organ hemen çalışmaya başladı. Araştırmacılar, bu durumun domuz böbreğinin insan böbreği nakline geçiş için bir "köprü" olarak kullanılabileceğine ilişkin önemli bir kanıt sunduğunu belirtiyor.

Araştırmacılara göre; Andrews, domuz böbreği naklinden daha sonra insan böbreği nakline geçen ilk hasta oldu.

Bu nedenle vaka yalnızca domuz böbreğinin ne kadar süre çalışabildiği açısından değil, insan donörü bekleyen hastalar için potansiyel bir geçiş tedavisi oluşturması açısından da önem taşıyor.

Domuz böbreğinde 69 genetik değişiklik yapıldı

Andrews'a nakledilen böbreğin geldiği domuzun genomunda 69 farklı genetik değişiklik gerçekleştirildi.

Bu değişikliklerin bir bölümü insan bağışıklık sisteminin organı reddetme ihtimalini azaltmayı, bir bölümü ise domuz kaynaklı virüs ve diğer patojenlerin insana geçme riskini düşürmeyi amaçlıyordu.

Araştırmacılar, Andrews'un takip sürecinde domuz virüsleri veya diğer domuz patojenlerine rastlanmadığını bildirdi.

Bu nokta, ksenotransplantasyonun önündeki en önemli sorunlardan biri olan enfeksiyon riskinin değerlendirilmesi açısından dikkat çekiyor.

Domuz böbreği insan organına geçişte köprü olabilir

Araştırmanın başlıca mesajlarından biri, genetiği değiştirilmiş domuz organlarının yalnızca kalıcı bir tedavi olarak değil, başlangıçta insan böbreği bulunana kadar geçici bir çözüm olarak kullanılabilmesi.

Araştırmacı Leonardo Riella, ksenotransplantasyonun özellikle insan donör organlarının yetersiz olduğu durumlarda önemli bir potansiyel taşıdığını belirtiyor. Amaç, böbrek nakli bekleyen hastaların aylarca hatta daha uzun süre diyalize bağlı kalmasını önlemek.

Uzun vadede bu organların güvenliği ve dayanıklılığı kanıtlanabilirse, domuz böbreklerinin yalnızca bir "köprü tedavisi" değil, doğrudan uzun süreli bir tedavi seçeneği haline gelmesi de araştırmacıların hedefleri arasında.

Ksenotransplantasyon nedir?

Ksenotransplantasyon, bir hayvanın organ, doku veya hücrelerinin insana nakledilmesi anlamına geliyor.

Bilim insanları özellikle domuzları bu çalışmalar için önemli bir kaynak olarak değerlendiriyor. Bunun temel nedenlerinden biri, domuz organlarının boyut ve bazı biyolojik özellikler açısından insan organlarıyla uyum sağlayabilecek potansiyele sahip olması.

Ancak insan bağışıklık sisteminin hayvan organını yabancı olarak tanıması, organ reddi ve enfeksiyon riski gibi ciddi sorunlar bulunuyor. Genetik mühendisliğiyle yapılan değişiklikler bu riskleri azaltmayı amaçlıyor.

Bu yöntem henüz rutin tedavi değil

Andrews'un vakası son derece önemli olsa da araştırmacılar bunun domuz böbreği naklinin artık standart bir tedavi olduğu anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor.

Çalışma yalnızca tek bir hastanın deneyimine dayanıyor ve karşılaştırmalı bir çalışma bulunmuyor. Ayrıca bağışıklık sistemini baskılayan tedavilerin, genetik mühendisliği yöntemlerinin ve nakledilen organın uzun süreli takibinin geliştirilmesi gerekiyor.

Dolayısıyla 271 gün önemli bir rekor olsa da domuz böbreğinin yıllarca insan vücudunda güvenli ve istikrarlı şekilde çalışabildiği henüz gösterilmiş değil.

Müslümanlar domuz böbreği nakli olabilir mi?

Domuzun eti İslam'da haram kabul edilse de, domuz kaynaklı bir organın tıbbi amaçla insana nakledilmesi farklı bir dini-hukuki mesele olarak değerlendiriliyor. Hayati bir durumda ve uygun bir alternatif bulunmadığında, insan hayatını koruma amacıyla böyle bir tedaviye izin verilebileceği yönünde İslami görüşler bulunuyor.