Depresyonu tespit eden yazılım geliştirildi: Doktorlara karar desteği sağlayacak

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Hastanesi'nde görev yapan Dr. Öğretim Üyesi Hakan Kayış, depresyon başta olmak üzere psikiyatrik rahatsızlıkların tanılama sürecine destek olması amacıyla “Makine Öğrenimi Destekli Depresyon Tespit Sistemi” geliştirdi. Kamera ve mikrofon bulunan akıllı gözlük ile elde edilen görüntü ve ses kayıtlarını analiz eden sistem, hastaların mimiklerini, göz hareketlerini, davranışlarını ve ses tonlarını değerlendirerek hekimlere objektif veriler sunmayı hedefliyor. Sistem, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından faydalı model olarak tescillendi.

Depresyon tespit sistemi nasıl çalışıyor?

BEUN Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Başkanı Dr. Öğretim Üyesi Hakan Kayış tarafından geliştirilen sistemin merkezinde, üzerinde kamera ve mikrofon bulunan bir akıllı gözlük ile bu gözlükten elde edilen verileri analiz eden yazılım bulunuyor.

Hasta ile gerçekleştirilen görüşmeler sırasında görüntü ve ses kayıtları alınırken, sistem hastanın doğal mimiklerini, göz hareketlerini, davranışsal tepkilerini ve ses tonunu inceliyor. Elde edilen verilerin makine öğrenimi algoritmalarıyla değerlendirilmesiyle psikiyatrik rahatsızlıklara ilişkin ipuçlarının ortaya çıkarılması amaçlanıyor.

Dr. Kayış, sistemin yalnızca depresyon için değil, ilerleyen süreçte farklı psikiyatrik rahatsızlıklarda da kullanılabilecek bir karar destek aracına dönüştürülmesini hedeflediklerini belirtiyor.

Yapay zeka doktorların yerini almayacak

Geliştirilen sistemin en önemli özelliği, doktorun yerine geçmeyi değil, hekimin tanı sürecine ek bir değerlendirme aracı sunmayı amaçlaması.

Kayış, psikiyatri alanında tanının hastadan alınan öykü ve klinik değerlendirme üzerinden konulduğuna dikkat çekerek geliştirilen teknolojinin hekime yardımcı olacak objektif veriler sağlamasını hedeflediklerini ifade ediyor. Sistemin nihai tanıyı kendi başına koyması amaçlanmıyor.

Bu nedenle teknolojiyi “doktor yerine geçen yapay zeka” olarak değil, psikiyatrik tanılama sürecinde kullanılabilecek makine öğrenimi destekli bir karar destek sistemi olarak tanımlamak daha doğru.

Hastanın mimikleri ve ses tonu analiz ediliyor

Psikiyatristler görüşmeler sırasında hastaların yalnızca söylediklerini değil, yüz ifadeleri ve davranışlarındaki değişimleri de değerlendirebiliyor. Geliştirilen yazılım ise bu tür ipuçlarını daha sistematik ve objektif biçimde analiz etmeyi amaçlıyor.

Sistem kapsamında hastaya özgü protokollerle gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen video kayıtları bilgisayar görüntü analiz programlarıyla inceleniyor. Böylece belirli psikiyatrik rahatsızlıklarla ilişkilendirilebilecek ipuçlarının tespit edilmesi hedefleniyor.

Çalışma, İzmir Ekonomi Üniversitesi'nden Bilgisayar Mühendisi Çınar Gedizlioğlu ile birlikte yürütülüyor.

Depresyon dışında otizm için de kullanılabilir

Geliştirilen teknolojinin kullanım alanının ilerleyen dönemde depresyonla sınırlı kalmaması hedefleniyor.

Dr. Kayış, özellikle otizm gibi erken yaşlarda tanı konulabilen nörogelişimsel durumlarda sistemin faydalı olabileceğini düşünüyor. Erken değerlendirme ve uygun müdahalelerin önem taşıdığı bu tür durumlarda, hekimlerin karar sürecine objektif veriler eklenmesinin yararlı olabileceği belirtiliyor.

Ancak sistemin bu hastalıklar için kesin tanı koyduğu yönünde bir değerlendirme bulunmuyor. Amaç, farklı psikiyatrik ve nörogelişimsel durumlarda hekimlerin klinik değerlendirmesini destekleyebilecek teknolojik bir araç geliştirmek.

Sistem şu anda çalışıyor ancak daha hızlı hale getirilecek

Projede önemli aşamalar kaydedilmiş olsa da geliştirme çalışmaları henüz tamamlanmış değil.

Kayış, mevcut sistemin uygulanabildiğini ancak analiz sürecinin şu aşamada zaman aldığını belirtiyor. TÜBİTAK destekli proje kapsamında ise bu sürecin mümkün olduğunca otomatik hale getirilmesi üzerinde çalışılıyor.

Hedef, hasta ile gerçekleştirilen görüşmenin tamamlanmasının ardından sistemin verileri kısa sürede analiz ederek hekime hastalıkla ilgili bir rapor sunabilmesi.

Böylece psikiyatristin görüşme sırasında elde ettiği klinik değerlendirmelere ek olarak, yazılım tarafından oluşturulan veri temelli sonuçların da karar sürecinde kullanılabilmesi amaçlanıyor.

Depresyon yazılımı TÜRKPATENT tarafından tescillendi

“Makine Öğrenimi Destekli Depresyon Tespit Sistemi” başlıklı buluş, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından faydalı model olarak tescillendi. BEUN tarafından yapılan açıklamada, sistemin depresyonun erken tanısı, takibi ve tedavi süreçlerinin daha objektif verilerle desteklenmesini amaçladığı belirtildi.

Üniversitenin açıklamasına göre; sistem, kamera ve mikrofon bulunan akıllı gözlük ile buna entegre çalışan bilgisayar uygulamasından oluşuyor. Görüşme sırasında elde edilen doğal mimik, ses ve davranış verileri makine öğrenimi algoritmalarıyla analiz edilerek ayrıntılı raporlar oluşturulması hedefleniyor.

Psikiyatride objektif veri hedefleniyor

Psikiyatrik hastalıkların değerlendirilmesinde kan tahlili veya görüntüleme yöntemlerinin tek başına tanı koydurucu olmadığı durumlar bulunuyor. Bu nedenle hastanın görüşme sırasında verdiği sözel ve davranışsal tepkiler klinik değerlendirmede önemli rol oynuyor.

Hakan Kayış'ın geliştirdiği sistem de tam olarak bu noktada devreye girmeyi hedefliyor: Hastanın görüşme sırasında ortaya koyduğu görüntü ve ses verilerini analiz ederek hekimin değerlendirmesine ek, ölçülebilir ve veri temelli bir kaynak oluşturmak.

Projenin geliştirme süreci ve veri toplama çalışmaları devam ederken, sistemin gelecekte psikiyatride daha hızlı ve objektif karar desteği sağlayan bir teknolojiye dönüştürülmesi amaçlanıyor.