Birleşik Krallık'ta tarihi zirve! İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'dan bağımsızlık için ortak hamle

Birleşik Krallık'ın geleceği açısından dikkat çeken bir gelişme yaşandı. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'nın bağımsızlık yanlısı siyasi liderleri Cardiff'te bir araya gelerek ortak bir mutabakat imzaladı. Liderler, Londra yönetimine anayasal değişime hazırlanma ve bölgelerin kendi geleceklerini belirleme hakkına saygı gösterme çağrısı yaptı.

İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda liderleri neden bir araya geldi?

Birleşik Krallık'ın anayasal geleceği açısından dikkat çeken zirve, Galler'in başkenti Cardiff'te düzenlendi.

İskoç Ulusal Partisi (SNP) lideri ve İskoçya Başbakanı John Swinney, Plaid Cymru lideri ve Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth ile Sinn Féin Başkan Yardımcısı ve Kuzey İrlanda Başbakanı Michelle O'Neill bir araya geldi.

Toplantıya Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald da katıldı.

Zirvenin en dikkat çekici tarafı ise İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'daki yönetimlerin aynı anda bağımsızlık veya anayasal ayrışma yanlısı siyasi liderler tarafından yönetiliyor olması.

ITV'nin aktardığına göre; bu, üç bölgenin bağımsızlık yanlısı liderlerinin bu ölçekte ilk kez aynı siyasi zeminde buluşması anlamına geliyor. Liderler toplantıda hükümet başkanı sıfatıyla değil, parti liderleri olarak bir araya geldi.

Üç lider ortak metne ne yazdı?

Cardiff'teki zirvenin sonunda taraflar bir mutabakat metnine imza attı.

Metinde Westminster yönetimine, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'da gelecekte yaşanabilecek anayasal değişikliklere yönelik hazırlık yapılması çağrısı yer aldı.

Liderler, kendi bölgelerindeki halkların anayasal gelecekleri hakkında demokratik yollarla karar verebilmesi gerektiğini savundu.

Ortak metinde Westminster'a, anayasal değişimi “hazırlama, planlama ve kolaylaştırma” çağrısı yapılırken, bölgelerin kendi geleceklerini belirleme hakkı vurgulandı.

Bu nedenle Cardiff zirvesini doğrudan “üç ülke Birleşik Krallık'tan ayrılma kararı aldı” şeklinde yorumlamak doğru değil.

Atılan adım, bağımsızlık ve anayasal değişim taleplerini ortak bir siyasi zeminde daha görünür hale getiren bir girişim olarak öne çıkıyor.

İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda neden Birleşik Krallık'tan ayrılmak istiyor?

Üç siyasi hareketin hedefleri birbirinin aynısı değil.

SNP, İskoçya'nın bağımsız bir devlet olmasını savunuyor.

Plaid Cymru, Galler'in bağımsızlığını hedefliyor.

Sinn Féin ise Kuzey İrlanda'nın İrlanda Cumhuriyeti ile birleşmesini istiyor.

Dolayısıyla Cardiff'teki ortaklık, aynı siyasi hedefin birebir paylaşılmasından çok, kendi kaderini tayin ve anayasal değişim konusunda ortak bir yaklaşım üzerinden şekilleniyor.

Al Jazeera'nın değerlendirmesine göre; üç partinin bağımsızlık ve daha fazla özerklik konusunda ortak hedefleri bulunurken, referandumların zamanı ve izlenecek hukuki yollar konusunda farklılıklar mevcut.

İskoçya'da bağımsızlık referandumu yapılacak mı?

Cardiff zirvesinin en önemli başlıklarından biri, İskoçya'nın bağımsızlık referandumu talebi oldu.

İskoçya'da 2014 yılında yapılan referandumda seçmenlerin yüzde 55'i Birleşik Krallık'ta kalma, yüzde 45'i ise bağımsızlık yönünde oy kullanmıştı.

Ancak Brexit sonrasında İskoçya'nın anayasal geleceği tartışması yeniden güçlendi.

İskoç hükümeti bağımsızlık referandumu yapılabilmesi için gerekli yetkinin verilmesini istiyor. Bunun önündeki en önemli hukuki engellerden biri ise Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi'nin 2022'de verdiği karar. Mahkeme, İskoç Parlamentosu'nun Westminster'ın onayı olmadan bağımsızlık referandumu düzenleme yetkisinin bulunmadığına hükmetmişti.

Dolayısıyla Cardiff'teki anlaşma tek başına yeni bir İskoçya referandumu düzenlemiyor.

Galler bağımsızlık referandumu yapacak mı?

Galler açısından tablo İskoçya'dan biraz farklı.

Plaid Cymru'nun Galler'de iktidara gelmesi, bağımsızlık tartışmasını siyasi gündemin daha üst sıralarına taşıdı.

Ancak Plaid Cymru, mevcut Senedd döneminde, yani 2030'a kadar bağımsızlık referandumu düzenlemeyi planlamıyor.

Bunun yerine Galler'in referandum düzenleme yetkisinin kendisine devredilmesini ve ülkenin anayasal geleceği konusunda daha geniş bir tartışma yürütülmesini savunuyor.

Bu nedenle Galler açısından Cardiff zirvesinin kısa vadeli hedefi bağımsızlık ilanı değil, anayasal karar alma yetkisinin genişletilmesi.

Kuzey İrlanda'da hedef İrlanda ile birleşmek

Kuzey İrlanda'nın durumu ise İskoçya ve Galler'den farklı.

Sinn Féin'in temel hedefi Kuzey İrlanda'nın İrlanda Cumhuriyeti ile birleşmesi.

Bu süreçte referandum mekanizması Good Friday Agreement kapsamında farklı bir hukuki çerçeveye sahip.

Michelle O'Neill ve Sinn Féin, İrlanda'nın anayasal geleceğinin ada halkının demokratik iradesiyle belirlenmesi gerektiğini savunuyor.

Cardiff zirvesinde Kuzey İrlanda'nın anayasal geleceği de ortak “kendi kaderini tayin” yaklaşımının bir parçası olarak ele alındı.

Birleşik Krallık parçalanıyor mu?

Cardiff zirvesi Birleşik Krallık açısından siyasi açıdan önemli olsa da “Birleşik Krallık parçalanıyor” demek için henüz erken.

Üç bölgede de bağımsızlık veya ayrılık yanlısı siyasi hareketler güçlü olsa da bu, halkın tamamının Birleşik Krallık'tan ayrılmak istediği anlamına gelmiyor.

Özellikle İskoçya'da 2014 referandumunun sonucu Birleşik Krallık'ta kalma yönünde olmuştu.

Cardiff'te imzalanan metnin önemi ise üç farklı siyasi hareketin ilk kez bu kadar görünür biçimde aynı anayasal tartışma içerisinde buluşması.

The Guardian'a göre; liderler, Westminster'ın bölgelere anayasal gelecekleri konusunda engel çıkarmaması gerektiğini savunurken, ortak metin siyasi işbirliğini de güçlendirmeyi amaçlıyor.

Westminster zirveye nasıl bakıyor?

Londra yönetimi ise bağımsızlık referandumları konusunda daha temkinli bir tutum sergiliyor.

İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın İskoçya'da bağımsızlık konusunda açık ve net bir toplumsal çoğunluk oluşması halinde referandum ihtimaline ilişkin sözleri tartışmayı artırmış olsa da hükümet daha sonra İskoçya için yeni bir bağımsızlık referandumunun mevcut politikasında yer almadığını netleştirdi.

Bu nedenle Cardiff'teki ortak metnin önündeki en büyük siyasi engel, Westminster'ın referandum ve anayasal yetki taleplerine yaklaşımı olacak.

Birleşik Krallık'ın geleceği için yeni dönem mi başlıyor?

Cardiff zirvesi, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'daki milliyetçi siyasi hareketlerin ilk kez aynı anda güçlü bir ortak siyasi mesaj vermesi nedeniyle dikkat çekiyor.

Üç hareketin nihai hedefleri farklı olsa da, ortak mesajları oldukça net:

Bölgelerin anayasal geleceğine Westminster tek başına karar vermemeli; halklar kendi geleceklerini demokratik yollarla belirleyebilmeli.

Bu yaklaşımın Birleşik Krallık'ın geleceği açısından ne kadar etkili olacağı ise önümüzdeki dönemde yapılacak seçimler, kamuoyu yoklamaları ve Londra'nın vereceği siyasi yanıtla şekillenecek.

Şimdilik; Cardiff'te yaşanan gelişme, Birleşik Krallık'ın dağılması anlamına gelmiyor. Ancak İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'nın anayasal geleceğinin artık daha koordineli biçimde tartışılmaya başladığını gösteriyor.